Nhưng đến năm 2026, có lẽ token không còn là thứ quan trọng nhất nữa.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở một câu hỏi khác: ai mới là người được phép sử dụng mô hình AI mạnh nhất trước tiên?
Anthropic đã cho thấy điều đó rất rõ qua cách họ phát hành Mythos hồi đầu tháng 04. Khi nhắc đến Mythos, phần lớn ngành công nghệ chỉ nói về sức mạnh của nó mạnh đến mức nào, nhưng thứ đáng để ý hơn thực ra là cách nó được tung ra thị trường.
Mythos không được mở bán đại trà như các mô hình AI thông thường. Anthropic đưa nó vào chương trình mang tên Glasswing, nơi chỉ một số tổ chức được chọn mới có quyền truy cập. Về lý thuyết, người dùng vẫn có thể dùng Mythos thông qua Claude API, Amazon Bedrock, Google Cloud hay Microsoft Foundry. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ không phải ai cũng được bước vào cánh cửa đó.
Ban đầu, Glasswing chỉ có 12 đối tác tham gia và khoảng hơn 40 tổ chức được cấp quyền thử nghiệm. Đây chủ yếu là những đơn vị đang xây dựng hoặc vận hành hạ tầng phần mềm quan trọng.
Điều đó cho thấy một thay đổi rất lớn trong nền kinh tế AI.
Trước đây, nếu bạn có tiền, bạn có thể mua công nghệ mạnh hơn. Nhưng với các mô hình AI tiên tiến nhất hiện nay, tiền chưa chắc đã đủ. Quan trọng hơn là bạn có được cấp quyền truy cập hay không.
Anthropic thậm chí còn công khai giá của Mythos: 25 USD cho đầu vào và 125 USD cho đầu ra trên mỗi triệu token, tức khoảng 650.000 đồng và hơn 3,2 triệu đồng. Mức giá này cao gấp nhiều lần Opus. Nhưng giá cao chưa phải điểm chính. Điểm chính là dù có tiền, chưa chắc bạn đã được mua.
Nói cách khác, đây là một sản phẩm “có giá nhưng không có thị trường mở”.
Và đó có thể là hướng đi mới của ngành AI.
Khi các mô hình ngày càng mạnh, các công ty AI không còn chỉ bán tài nguyên tính toán nữa. Thứ họ thực sự bán là “quyền tiếp cận năng lực”.
Điều này khá giống ngành chip cao cấp hoặc công nghiệp quốc phòng trong giai đoạn đầu. Sản phẩm tồn tại, nhu cầu rất lớn, nhưng việc bán cho ai, bán bao nhiêu và sử dụng thế nào đều phải qua kiểm duyệt.
Trong thế giới AI mới, “quyền truy cập” bắt đầu trở thành một dạng tài sản.
Lý do nằm ở sự khan hiếm thật sự phía sau các mô hình AI tiên tiến.
OpenAI từng công khai rằng tài nguyên khan hiếm nhất hiện nay không phải ý tưởng hay dữ liệu, mà là sức mạnh tính toán. Từ năm 2023 đến 2025, năng lực tính toán của OpenAI tăng từ khoảng 0,2 GW lên gần 1,9 GW, nhưng nhu cầu thị trường còn tăng nhanh hơn.
Anthropic cũng đang ký các thỏa thuận hạ tầng tính toán khổng lồ với Google và Broadcom cho giai đoạn sau năm 2027. Trong khi đó, NVIDIA vẫn thu lợi nhuận cực lớn từ cuộc đua AI, với biên lợi nhuận gộp vượt 70%.
Điều này cho thấy nguồn cung AI tiên tiến vẫn đang bị giới hạn bởi chip, điện năng, trung tâm dữ liệu và chi phí vận hành.
Vì thế, các mô hình mạnh nhất không thể được phát cho tất cả mọi người cùng lúc.
Đó là lý do ngành AI bắt đầu tách thành hai tầng rất rõ.
Tầng đầu tiên là lớp “biên giới”, nơi tập trung các mô hình mạnh nhất như Mythos. Ở đây, thứ được bán không chỉ là AI, mà là quyền sử dụng AI kèm điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt.
Tầng thứ hai là lớp “lao động phổ thông”, nơi AI trở thành dịch vụ đại trà, rẻ và dễ tiếp cận.
Anthropic hiện vận hành cả hai lớp cùng lúc.
Một mặt, họ khóa Mythos trong hệ thống chỉ dành cho người được mời. Mặt khác, họ vẫn bán Opus và Sonnet với mức giá thấp hơn rất nhiều cho thị trường phổ thông.
Google cũng làm điều tương tự với Gemini Flash-Lite, một mô hình giá rẻ chuyên xử lý khối lượng công việc lớn. OpenAI thì liên tục nói về tương lai nơi AI đủ rẻ để chỉ tốn vài xu cho mỗi triệu token.
Điều này cho thấy một thực tế thú vị: AI mạnh nhất sẽ ngày càng khan hiếm hơn, còn AI “đủ dùng” sẽ ngày càng rẻ như điện hay internet.
Doanh nghiệp vì thế cũng bắt đầu nhìn AI theo hai cách khác nhau.
Một số công ty cần mô hình mạnh nhất để giải quyết các tác vụ chiến lược hoặc nhạy cảm. Nhưng phần lớn doanh nghiệp chỉ cần AI ổn định, rẻ và triển khai được ở quy mô lớn.
Khi đó, thứ họ mua không còn đơn thuần là token nữa.
Họ mua hạ tầng cloud, hỗ trợ kỹ thuật, khả năng tích hợp, quyền quản trị dữ liệu, bảo mật và cả khả năng vận hành lâu dài.
Đó là lý do giá thực tế doanh nghiệp trả thường rất khác giá niêm yết trên website các công ty AI.
Bảng giá công khai chỉ giống “giá xuất xưởng”. Còn chi phí thực tế là cả một hệ sinh thái gồm cloud, nền tảng trung gian, tích hợp doanh nghiệp và dịch vụ vận hành.
Vì vậy, cuộc chiến AI hiện nay không chỉ là “mô hình nào mạnh hơn” hay “token nào rẻ hơn”.
Cuộc chiến thật sự nằm ở việc ai kiểm soát được cánh cửa dẫn vào các mô hình mạnh nhất.
Danh sách những người được truy cập sớm đôi khi còn quan trọng hơn cả bảng xếp hạng benchmark.
Bởi nếu một mô hình vẫn chỉ được cấp quyền theo lời mời, điều đó có nghĩa là năng lực của nó vẫn quá khan hiếm để mở rộng đại trà.
Còn nếu một ngày các mô hình mạnh nhất được mở hoàn toàn cho mọi người, đó sẽ là dấu hiệu cho thấy nguồn cung AI đã đủ lớn để thay đổi toàn bộ cấu trúc thị trường.
Nhưng có lẽ điều đó sẽ không xảy ra sớm.
Bởi đến khi thế hệ AI hiện tại trở nên phổ biến, các công ty hàng đầu có thể đã âm thầm phát triển xong thế hệ tiếp theo mạnh hơn nhiều lần.
Khoảng cách giữa “AI dành cho tất cả mọi người” và “AI chỉ dành cho số ít” có thể sẽ luôn tồn tại. Chỉ là ranh giới đó liên tục dịch chuyển về phía trước.
