[Ai cũng chơi được mâm than] Phần 3: Platter và cơ chế truyền động của mâm than

Ở số trước chúng ta đã tìm hiểu về những bộ phận trên mâm than bao gồm kim và tay cầm thì hôm nay Audio LAB xin giới thiệu đến các bạn một bộ phận khác quan trọng không kém đó chính là mâm Platter hay còn gọi là mâm xoay.​

Đây là bộ phận đặt đĩa than lên, tạo chuyển động đều và chính xác để tạo ra âm thanh khi kim đọc tín hiệu trên rãnh đĩa. Mâm PLatter được cấu tạo từ nhiều vật liệu khác nhau như kim loại, thủy tinh, nhựa acrylic nhưng trọng lượng khá nặng và độ chính xác cao để khi xoay trên ổ trục sẽ tạo ra chuyển động cân bằng, không bị rung lắc, giúp cho tín hiệu trên đĩa luôn ổn định. Mẫu mâm than càng đắt tiền thì mâm platter sẽ được hoàn thiện càng tỉ mỉ. Chẳng hạn như những mâm than đơn giản là mâm kim loại sau đó được cắt CNC một cách chính xác miễn sao đẹp mắt là được. Nhưng với những mẫu mâm than ở tầm giá Hi-end hay Ultra Hi-end được áp dụng nhiều những công nghệ sao cho có độ chính xác tốt nhất.

Ở trên bề mặt các mâm platter thường đi kèm một tấm slipmat mặc định của nhà sản xuất, một tấm che ngăn cách giữa đĩa và mâm platter hay nói cách khác là vật duy nhất của mâm tiếp xúc với bề mặt của đĩa vữa giúp cho đĩa than không bị trượt ở trên bề mặt mâm Platter mà còn giúp cho đĩa không bị xước sau một thời gian sử dụng.

Hơn nữa slipmat còn là một tấm chống rung siêu mỏng để 1 lần nữa chống rung từ platter, các tấm slipmat được làm từ các vật liệu khác nhau như da, cói, vải dạ, vải len, cao su, … và mỗi chất liệu sẽ có ưu nhược điểm khác nhau. Ví dụ như tấm slipmat ở trên mẫu TEAC được làm từ vải len, ưu điểm là đơn giản, dễ mua, giá thành rẻ nhưng nhược điểm là bám bụi sau một thời gian sử dụng, dễ bị nhiễm từ.

Với các mâm platter ngày nay thì có 1 vài cơ chế chuyển động như truyền động dây đai (Belt-drive), truyền động trực tiếp (Direct-drive) và truyền động thông qua bánh đà. Truyền động bánh đà là cơ chế từ thời xa xưa ở những niên 50,60 và có khá nhiều nhược điểm nên ở thời điểm này đã không còn gặp quá nhiều. Cơ chế thường gặp nhất là chuyển động bằng dây đai và chuyển động trực tiếp.

Đầu tiên là cơ chế chuyển động trực tiếp (Direct-drive) có ưu điểm là mang lại khả năng bền bỉ, cho tốc độ quay nhanh hơn, dễ dàng kiểm soát và cho tốc độ vòng quay chính xác, nhược điểm là do mâm platter được gắn trực tiếp trên trục motor nên khó khăn trong việc chống nhiễu, các tiếng kêu và rung từ motor truyền trực tiếp tới mâm platter.

Tiếp theo là chuyển động dây đai (Belt-drive), chuyển động qua những dây curoa, ưu điểm là mâm platter sẽ được cách ly bằng dây đai khỏi những chuyển động của motor giúp tránh nhiễu khi hoạt động, nhưng sau một thời gian hoạt động thì những dây curoa sẽ bị giãn làm ảnh hưởng đến tốc độ vòng quay thực tế của mâm than nên cần phải chú ý thay dây thường xuyên khi độ trùng đã tới thời hạn, thường dây đai này sẽ có dây mắc trong lòng mâm platter hoặc dây mắc bên ngoài mâm platter giống mẫu Teac hoặc là có 1 motor kéo hay 2 motor kéo, đối với những mâm than có 2 motor kéo trở lên sẽ mang lại tốc độ vòng quay chính xác hơn rất nhiều so với những mẫu mâm than sử dụng 1 motor.

Cuối cùng là cơ chế truyền động thông qua bánh đà, được sử dụng từ những thập niên 50-60. Một chiếc bánh xe bọc cao su quanh viền gắn trên motor đặt cọ sát vào mâm platter. Đến nay gần như các mẫu mâm than đều bỏ cơ chế này bởi nó mang cả 2 nhược điểm của 2 cơ chế bên trên.

Ngoài ra còn có sự kết hợp giữa các loại chuyển động như mẫu mâm than của Naproa, một mẫu mâm than có chế tác cơ khí cực kỳ chính xác, sử dụng 2 motor kéo thông qua 2 dây curoa nhưng ở điểm 2 dây curoa này được sử dụng thêm 2 bánh tỳ tạo lực căng tốt hơn cho dây curoa, kể cả sau một thời gian dài sử dụng dây curoa có bị trùng thì 2 bánh tỳ tạo ra thêm lực căng. Hay là sự kết hợp giữa khí đẩy tạo ra lượng ma sát ít hơn của mẫu mâm than TechDAS, mẫu này sử dụng dây curoa để kéo nhưng song song đó kết hợp với khí đẩy từ phía dưới lên. Thêm vào đó là mẫu mâm than sử dụng cơ chế điện từ, sử dụng nam châm điện để đẩy lơ lửng mâm platter sau đó thì tự xoay trên không.

Tốc độ vòng quay của mâm platter sẽ đi theo quy chuẩn của những đĩa than mà nhà sản xuất trang bị lên mâm than của họ, ví dụ như hiện nay có các đĩa than với vòng quay 33,3 vòng/ phút, 45 vòng/ phút hoặc 78 vòng/ phút nhưng tới thời điểm hiện tại thì những đĩa than có tốc độ vòng quay 78 vòng/ phút gần như tuyệt chủng do mang những yếu điểm nhất định. Hiện nay những mẫu mâm than phổ thông cho tới những mẫu mâm than Hi-end thì đa phần đều chỉ có 33,3 – 45 vòng/ phút, rất hiếm thấy những mẫu mâm than có tốc độ vòng quay 78 vòng/ phút. Đối với những mẫu đắt tiền còn cho khả năng tinh chỉnh tốc độ vòng quay.

Vậy là chúng ta đã tìm hiểu đến Platter và cơ chế hoạt truyền động của mâm than. Hẹn gặp các bạn trong số tiếp theo với bộ phận rất quan trọng của mâm than.

Tham gia thảo luận chủ đề này tại đây bạn nhé: Click here