Nhiều hãng xe ô tô đang thu thập và bán dữ liệu người lái mà chính họ không hề hay biết. Tình trạng này đang dấy lên nhiều tranh cãi về quyền riêng tư và kiểm soát dữ liệu cá nhân trong ngành ô tô.
Dữ liệu cá nhân từ xe ô tô được thu thập như thế nào?
Năm 2024 trở thành điểm mấu chốt khi Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) đưa ra mức phạt chưa từng có đối với General Motors (GM). Hãng này bị cấm bán dữ liệu khách hàng trong vòng năm năm tới. GM đã thu thập dữ liệu về hành vi lái xe như tốc độ, thói quen lái xe ban đêm, và sau đó chia sẻ với các bên thứ ba mà người lái xe không hề hay biết.
Nhiều người dùng là nạn nhân của việc này khi đăng ký các dịch vụ kết nối như OnStar và kích hoạt tính năng Smart Driver, vốn theo dõi dữ liệu vận hành xe. Dữ liệu này sau đó được GM phân phối cho LexisNexis và Verisk — các nhà cung cấp dịch vụ cho ngành bảo hiểm — dẫn đến nguy cơ tăng giá bảo hiểm cho nhiều khách hàng. Dưới áp lực từ FTC, GM phải tạo điều kiện cho khách hàng dễ dàng tắt tính năng theo dõi vị trí và cho phép truy cập, xóa dữ liệu cá nhân.
Đánh giá từ các nghiên cứu độc lập
Nghiên cứu từ Mozilla Foundation trong năm 2023 cho biết hầu như tất cả các hãng xe đều có “chính sách riêng tư và bảo mật tồi tệ.” Người dùng phải đồng ý với nhiều chính sách đồng bộ, từ bảo mật xe đến ứng dụng smartphone, mà ít ai có thể hiểu hết. Theo Jen Caltrider từ Mozilla, việc định hình các quy định này thường rất khó khăn với người tiêu dùng.
Consumer Reports cũng đã xác nhận rằng gần như tất cả các nhà sản xuất ô tô tại Mỹ đang thu thập và chia sẻ dữ liệu “hành vi lái xe” giống như GM.
Chính sách mới và đề xuất từ chính phủ
Trước tình hình trên, các chính sách như Đạo luật Data Rights for Information and Vehicle Electronics in Real-time (DRIVER) được đưa ra nhằm tăng quyền kiểm soát dữ liệu cho chủ xe. Tuy nhiên, các chuyên gia phê phán rằng, luật này vẫn cho phép thu thập dữ liệu một cách tràn lan và chỉ cho người dùng quyền xóa hoặc truy cập hậu kiểm — vẫn tạo sự bất lợi cho người tiêu dùng.
Ý tưởng “xe tự do” của Bộ trưởng Giao thông Vận tải Hoa Kỳ Sean Duffy cũng hứa hẹn sẽ chấm dứt việc lắp đặt các hệ thống truyền dữ liệu tự động, nhưng tính khả thi còn chưa rõ.
Tương lai của xe ô tô "ít dữ liệu"
Một số người tiêu dùng đang tỏ rõ sự ưu tiên cho ô tô không tích hợp quá nhiều cảm biến và dịch vụ thu thập dữ liệu. Đây chính là lý do khiến các mẫu xe cơ bản và ít tính năng mạng hóa được đón nhận hơn. Người dùng vẫn chấp nhận các trang bị an toàn cần thiết như camera lùi, nhưng các tính năng theo dõi hoạt động trực tuyến rõ ràng không phải điều họ mong muốn.
Với lợi ích từ việc bán dữ liệu, các nhà sản xuất vẫn có động lực mạnh mẽ để tiếp tục thực hiện việc này. Trong khi đó, người tiêu dùng được khuyến khích tự tìm hiểu và kiểm soát thông qua các chính sách riêng tư phức tạp của mỗi hãng.
Nguồn tham khảo: www.theverge.com. Nội dung được Media LAB biên tập và tổng hợp lại.
