Năm 1951, Stefan Kudelski chế tạo chiếc máy ghi âm di động đầu tiên và đặt tên là Nagra I, lấy từ từ “nagra” trong tiếng Ba Lan với nghĩa “nó sẽ ghi lại”. Trong những thập niên sau đó, các máy ghi âm Nagra xuất hiện trong điện ảnh, báo chí, khoa học, thám hiểm và âm nhạc, từ chuyến thám hiểm Everest của Thụy Sĩ năm 1952, các cuộc thám hiểm biển sâu của Auguste và Jacques Piccard cho tới chương trình Apollo của NASA.
Thay vì kỷ niệm cột mốc 75 năm bằng một sản phẩm phần cứng mới, Nagra lựa chọn chính lĩnh vực đã tạo nên tên tuổi của hãng: thu âm. Nagra 75th Anniversary Collection vì thế được xây dựng như một lát cắt xuyên qua nhiều giai đoạn của lịch sử ghi âm, từ những master jazz lưu trữ hàng chục năm, các bản thu analog tối giản cho đến những dự án high-resolution hiện đại.
Miles Davis và Quincy Jones trở thành tâm điểm của Nagra 75th Anniversary Collection
Phần đáng chú ý nhất của bộ sưu tập đến từ buổi diễn ngày 8/7/1991 tại Montreux Jazz Festival, khi Miles Davis trở lại Montreux để trình diễn những tác phẩm gắn với các dự án hợp tác cùng Gil Evans dưới sự chỉ huy âm nhạc của Quincy Jones.
Đây cũng là lần duy nhất Miles Davis và Quincy Jones cùng biểu diễn trên sân khấu. Buổi hòa nhạc diễn ra chỉ vài tháng trước khi Miles Davis qua đời và sau đó trở thành một trong những sự kiện được nhắc đến nhiều trong lịch sử Montreux Jazz Festival.
Bản thu gốc được David Richards và Justin Shirley-Smith ghi lại bằng hệ thống 48-track digital DASH tại Mountain Studios, nằm ngay cạnh sân khấu của Montreux Jazz Festival. Đối với phiên bản kỷ niệm 75 năm, Nagra quay trở lại các multitrack master gốc và thực hiện bản phối mới cho hai tác phẩm Boplicity và The Maids of Cadiz tại Nagra Studio ở Thụy Sĩ.
Phần mix được thực hiện bởi Matthieu Latour và René Laflamme. Sau khi phần dàn nhạc được phối lại, tiếng trumpet của Miles Davis được đưa vào bản dựng cuối tại 2xHD. Quy trình mastering sử dụng EMT plate reverb cổ, tube compression ở mức nhẹ và EQ nhằm hoàn thiện bản master nhưng vẫn giữ cấu trúc của bản thu biểu diễn trực tiếp.
Ngoài hai tác phẩm nói trên, album còn giữ phần Introduction của Claude Nobs và Quincy Jones, đưa tổng số track liên quan đến Miles Davis & Quincy Jones trong tuyển tập lên ba.
Từ Bill Evans, Sonny Rollins đến Emilie-Claire Barlow
Nagra 75th Anniversary Collection không được xây dựng quanh một nghệ sĩ hay một thể loại duy nhất. Phần jazz tiếp tục với những bản thu của Bill Evans, Sonny Rollins và Emilie-Claire Barlow.
Với Bill Evans, tuyển tập lựa chọn These Foolish Things từ album Some Other Time. Những session này được ghi ngày 20/6/1968 tại studio của Hans Georg Brunner-Schwer ở Black Forest, Đức, nhưng được lưu giữ trong nhiều thập niên trước khi được tái phát hiện. Bản thu sau đó được 2xHD phục chế và remaster bằng hệ thống Fusion Mastering.
Sonny Rollins xuất hiện với Blue Room từ Rollins in Holland, dựa trên những buổi thu tháng 5/1967 tại VARA Studio ở Hilversum, Hà Lan. Rollins khi đó chơi cùng bassist Ruud Jacobs và drummer Han Bennink.
Trong khi đó, giọng ca Canada Emilie-Claire Barlow góp mặt với La belle dame sans regrets từ album Tribute. Album phát hành năm 2001 và cũng được remaster bằng 2xHD Fusion Mastering cho dự án lần này.
Sự kết hợp giữa các bản master lưu trữ từ thập niên 1960, jazz đầu những năm 2000 và buổi diễn Montreux năm 1991 giúp bộ album trải dài qua nhiều thế hệ kỹ thuật thu âm thay vì chỉ tập trung vào một thời kỳ cụ thể của Nagra.
Một bản thu tại Château de Chillon bằng hai máy Nagra VI
Một track khác gắn trực tiếp với thiết bị Nagra là Château de Chillon của STADE, dự án của Pierre Audétat và Christophe Calpini, cùng Ganesh Geymeier và Cyril Moulas.
Buổi biểu diễn diễn ra trong khuôn khổ Montreux Jazz Festival 2016 tại Château de Chillon. Thay vì tái tạo một tác phẩm có sẵn, các nghệ sĩ thực hiện một phần ứng tác mới lấy cảm hứng từ tinh thần của Compared to What, bản thu nổi tiếng của Les McCann và Eddie Harris tại Montreux năm 1969.
Toàn bộ phần trình diễn được ghi multitrack bằng hai máy Nagra VI, đưa một thế hệ recorder kỹ thuật số của Nagra trực tiếp vào tuyển tập kỷ niệm.
Ở phía analog, The Pink Panther của Jazz Ensemble được ghi trực tiếp trên Nagra-T với chỉ hai microphone cardioid Schoeps. Thiết lập tối giản này không sử dụng hệ thống close-miking phức tạp, giữ lại cân bằng của ensemble và âm học tự nhiên của không gian thu.
Di sản điện ảnh của Nagra được kể lại bằng âm nhạc John Williams
Điện ảnh chiếm một vị trí riêng trong lịch sử Nagra. Khi làn sóng French New Wave phát triển từ cuối thập niên 1950, máy ghi âm di động Nagra giúp các đoàn phim ghi location sound bên ngoài môi trường studio truyền thống, về sau trở thành một trong những tên tuổi gắn với kỹ thuật âm thanh điện ảnh.
Nagra 75th Anniversary Collection nhắc lại mối liên hệ này bằng hai sáng tác của John Williams: Raiders March từ Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark và Hedwig’s Theme từ Harry Potter and the Philosopher’s Stone. Hai tác phẩm được trình diễn bởi Orchestre FILMharmonique, dưới sự chỉ huy của Francis Choinière.
Bản thu sử dụng một cặp microphone đèn Neumann M50 đời 1951 được ghép đôi, cấp nguồn bằng bộ pin riêng và đặt theo cấu hình stereo A-B. Một cặp microphone đo lường 1/2 inch đồng điểm cũng được bố trí tại cùng vị trí nhằm bổ sung khả năng hiệu chỉnh tonal balance ở giai đoạn mastering.
Tín hiệu được ghi ở định dạng DXD, trong khi ê-kíp tránh sử dụng hàng chục microphone cận từng nhạc cụ. Cách thu này giữ vai trò của không gian phòng hòa nhạc, cân bằng tự nhiên giữa các nhóm nhạc cụ và dải động của dàn nhạc trong bản ghi.
Nagra IV-S và Nagra VI tiếp tục xuất hiện trong các bản thu cổ điển
Các thiết bị ghi âm Nagra cũng hiện diện trực tiếp trong một số tác phẩm cổ điển của tuyển tập.
Bản Les sept paroles du Christ với soprano Monique Pagé được ghi bằng một cặp microphone Brüel & Kjær 4003 cấp nguồn pin, kết nối trực tiếp với Nagra IV-S hoạt động cùng đường cong Nagra Master Equalization. Toàn bộ bản thu chỉ sử dụng hai microphone để ghi lại giọng soprano, đàn organ Casavant và âm học của không gian biểu diễn.
Trong khi đó, The Swan của Camille Saint-Saëns với Stéphane Tétreault, Noémie Raymond và Valérie Milot được ghi trên Nagra VI ở 192kHz/24-bit bằng một microphone Josephson C700S ở B-Format. Microphone này sử dụng ba capsule độc lập, cho phép điều chỉnh stereo image trong hậu kỳ từ một điểm thu duy nhất.
Tuyển tập còn có Bend của bassist Mathieu Désy, Oblivion của David Jacques và một trích đoạn thử nghiệm The River as Instrument của Scott Haggart.
2xHD Fusion Mastering kết nối thiết bị analog Nagra với master kỹ thuật số
Toàn bộ tuyển tập được xử lý bằng hệ thống 2xHD Fusion Mastering, với quy trình thay đổi tùy theo nguồn master ban đầu.
Khi master analog 1/4 inch gốc còn tồn tại, băng 15 ips theo chuẩn NAB hoặc CCIR được phát trên một Nagra-T đã được phục chế và chỉnh sửa. Máy sử dụng bốn motor direct-drive, hai pinch roller và hệ thống kiểm soát lực căng băng; phần playback electronics được thay bằng mạch tube tùy chỉnh, dây tín hiệu OCC silver, head block carbon-fiber và hệ thống damping riêng.
Với những tác phẩm chỉ tồn tại dưới dạng digital master, tín hiệu được phát qua Nagra Reference DAC. Tube output stage của DAC sau đó đưa tín hiệu vào cùng chuỗi mastering analog được sử dụng với nguồn băng từ.
Sau khi mastering, chương trình được ghi lại theo thời gian thực trên Nagra IV-S, tạo thành production master 1/4 inch mới. Master này tiếp tục được chuyển đến Bernie Grundman Mastering để cắt lacquer cho phiên bản vinyl.
Vinyl kép 200g, chạy ở 45 rpm
Nagra phát hành 75th Anniversary Collection ở bốn định dạng, trong đó vinyl là một bộ 2 LP 200g chạy ở tốc độ 45 rpm.
Lacquer được cắt bởi Chris Bellman tại Bernie Grundman Mastering. Việc sử dụng hai đĩa và tốc độ 45 rpm cho phép chương trình được chia trên nhiều mặt đĩa hơn so với cấu hình LP 33 1/3 rpm truyền thống.
Bên cạnh vinyl là phiên bản UHQCD – Ultimate High-Quality Compact Disc được đánh số và sản xuất tại Nhật Bản. UHQCD sử dụng quy trình chế tạo đĩa khác CD thông thường nhưng vẫn được thiết kế để sử dụng với đầu đọc CD tương thích.
Phiên bản digital được phân phối dưới dạng tải nhạc high-resolution trên phạm vi toàn cầu, với độ phân giải cao nhất DSD256.
Phiên bản reel-to-reel chỉ có 100 bộ
Định dạng giới hạn nhất của Nagra 75th Anniversary Collection là reel-to-reel tape, với đúng 100 bộ được sản xuất và đánh số riêng.
René Laflamme trực tiếp thực hiện phiên bản này trên băng RTM SM900 bằng máy ghi âm Nagra IV-S. Hai reel được chế tạo hoàn toàn bằng nhôm và anodize theo hai màu đỏ – bạc của logo Nagra, đồng thời được chia thành Tape 1 – Red và Tape 2 – Silver.
Danh sách chương trình trên bản tape gồm 15 track. Tape 1 chứa Bill Evans, Sonny Rollins, Emilie-Claire Barlow, ba phần của Miles Davis & Quincy Jones, STADE và Jazz Ensemble; Tape 2 chuyển sang Orchestre FILMharmonique, Mathieu Désy, Monique Pagé, Stéphane Tétreault – Noémie Raymond – Valérie Milot, David Jacques và Scott Haggart.
Tracklist Nagra 75th Anniversary Collection
| # | Nghệ sĩ | Tác phẩm |
|---|---|---|
| 1 | Bill Evans | These Foolish Things |
| 2 | Sonny Rollins | Blue Room |
| 3 | Emilie-Claire Barlow | La belle dame sans regrets |
| 4 | Miles Davis & Quincy Jones | Introduction |
| 5 | Miles Davis & Quincy Jones | Boplicity |
| 6 | Miles Davis & Quincy Jones | The Maids of Cadiz |
| 7 | STADE | Château de Chillon |
| 8 | Jazz Ensemble | The Pink Panther |
| 9 | Orchestre FILMharmonique / Francis Choinière | Raiders March |
| 10 | Orchestre FILMharmonique / Francis Choinière | Hedwig’s Theme |
| 11 | Mathieu Désy | Bend |
| 12 | Monique Pagé & Chœur Radio Ville-Marie | Introduction – Les sept paroles du Christ |
| 13 | Stéphane Tétreault, Noémie Raymond & Valérie Milot | The Swan |
| 14 | David Jacques | Oblivion |
| 15 | Scott Haggart | Untitled – Extract (The River as Instrument) |
75 năm từ chiếc Nagra I đầu tiên
Nagra tóm tắt tinh thần của dự án bằng ba từ “Captured. Preserved. Shared.” – ghi lại, lưu giữ và chia sẻ. Từ chiếc Nagra I của Stefan Kudelski năm 1951 đến album kỷ niệm năm 2026, bộ sưu tập được đặt trong cùng một dòng lịch sử với những máy ghi âm từng xuất hiện trong điện ảnh, khoa học, thám hiểm và âm nhạc.
Nagra 75th Anniversary Collection dự kiến được cung cấp dưới dạng vinyl kép 45 rpm, UHQCD đánh số, download hi-res tới DSD256 và reel-to-reel giới hạn 100 bộ. Trong những tài liệu được công bố cho đợt ra mắt tháng 10/2026, Nagra chưa nêu giá bán cụ thể cho từng phiên bản.
