“Nếu vẫn không tìm được việc phù hợp cùng lắm là đi bán trà sữa”, chị Mạnh Viện, thạc sĩ ngành thiết kế nội thất và công nghiệp của Đại học Lâm nghiệp Nam Kinh, tự trấn an trước khi tốt nghiệp năm 2025.
Dù có nền tảng kỹ thuật, hồ sơ xin việc của chị không nhận được hồi âm. Đó cũng là tình cảnh của nhiều sinh viên Trung Quốc khác: có bằng cấp, có chuyên môn, nhưng vẫn khó “lên được bờ” – từ lóng chỉ việc thoát khỏi trạng thái bấp bênh.
Cải cách ngành học quy mô lớn
Căn nguyên của tình trạng này nằm ở sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới, đặc biệt là AI, đang làm thay đổi cơ cấu kinh tế – xã hội Trung Quốc.
Hãng tư vấn toàn cầu McKinsey dự báo đến năm 2030, nhu cầu nhân lực có kỹ năng xây dựng và triển khai sản phẩm AI tại Trung Quốc sẽ tăng từ khoảng 1 triệu người (năm 2023) lên 6 triệu người. Tuy nhiên, nguồn cung từ sinh viên tốt nghiệp trong và ngoài nước cùng lực lượng công nghệ trình độ cao hiện có được dự báo chỉ đáp ứng khoảng 1/3 nhu cầu.
Trước thực trạng đó, năm 2023 Bộ Giáo dục Trung Quốc cùng bốn bộ, ngành khác đã ban hành phương án điều chỉnh và tối ưu hóa thiết lập ngành học trong giáo dục đại học, đặt mục tiêu đến năm 2025 điều chỉnh khoảng 20% số điểm ngành học trong nước, phục vụ mục tiêu xây dựng Trung Quốc thành cường quốc giáo dục đại học vào năm 2035.
Hai năm gần đây được xem là giai đoạn có phạm vi và cường độ điều chỉnh ngành học lớn nhất tại các trường đại học Trung Quốc kể từ công cuộc cải cách và mở cửa năm 1978.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021 – 2025), các trường đại học nước này mở thêm 10.200 điểm ngành, đồng thời rút hoặc dừng tuyển sinh 12.200 điểm ngành. Trong số ngành mới có nhiều lĩnh vực liên ngành thuộc khoa học, kỹ thuật, y học như robot tương lai, trí tuệ hiện thân, khoa học và công nghệ não – máy tính.
Ngược lại, các ngành quản lý truyền thống, nghệ thuật, một số ngành kỹ thuật và khoa học xã hội – nhân văn nằm trong nhóm cắt giảm mạnh nhất, gồm quản lý thông tin và hệ thống thông tin (160 điểm ngành), quản lý dịch vụ công (138 điểm ngành), khoa học thông tin và máy tính (123 điểm ngành), marketing (104 điểm ngành) và thiết kế sản phẩm (93 điểm ngành).
35 ngày thành nhân sự AI
Một khảo sát của báo Thanh Niên Trung Quốc cuối tháng 5-2026 với 1.333 sinh viên sắp tốt nghiệp cho thấy khoảng cách kỹ năng và thông tin vẫn là trở ngại lớn khi người trẻ ứng tuyển vào các vị trí AI: 62,5% người được hỏi cho biết không hiểu rõ thông tin tuyển dụng và không chắc công việc có phù hợp với mình, 56,5% thừa nhận thiếu kinh nghiệm thực chiến với AI.
Có cầu ắt có cung, các trại huấn luyện AI ngắn hạn xuất hiện ngày càng nhiều tại Trung Quốc, một số do chính quyền địa phương tổ chức hoặc thúc đẩy, số khác do các học viện, cao đẳng và trung tâm đào tạo tư nhân vận hành theo nhu cầu thị trường.
