Tại tọa đàm “Bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan trên không gian mạng: Nhận diện và thích ứng”, do Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) tổ chức chiều 31/7 tại Hà Nội, luật sư Lê Quang Vinh, chuyên gia sở hữu trí tuệ và đồng sáng lập Bross & Partners, nhận định tranh chấp bản quyền số thường bắt đầu bằng một khiếu nại trên nền tảng, thay vì tại tòa án.
Theo ông, bài đăng, lượt xem, đơn hàng, dữ liệu quảng cáo và lịch sử xử lý có thể biến mất rất nhanh. Do đó, ngay khi phát hiện ảnh, video hoặc bài viết của mình bị sử dụng lại, chủ sở hữu cần ghi nhận những thông tin quan trọng dưới đây.
Lưu toàn bộ dấu vết trên nền tảng
Trước tiên, cần ghi lại đầy đủ đường dẫn của bài viết, video, tài khoản hoặc gian hàng liên quan. Ngoài URL, nên lưu mã bài đăng, mã video, tên tài khoản, tên kênh và mã sản phẩm nếu có.
Tiếp đó, người dùng nên chụp toàn cảnh bài đăng để xác định nội dung xuất hiện trên nền tảng nào, do tài khoản nào đăng và được ghi nhận vào thời điểm nào. Trường hợp ảnh hoặc video được dùng để quảng cáo, bán hàng, cần chụp thêm nhãn quảng cáo, giá bán, số lượng đã bán và thẻ sản phẩm.
Phần bị sao chép cũng cần được ghi nhận riêng, có thể là ảnh sản phẩm, một đoạn video, nhạc nền, phần mô tả, infographic hoặc bài viết. Nếu chỉ một phần video bị sử dụng, nên đánh dấu thời điểm bắt đầu và kết thúc, đồng thời đặt bản gốc cạnh bản đăng lại để tiện đối chiếu.
|
| Luật sư Lê Quang Vinh (Giữa), chuyên gia sở hữu trí tuệ. Ảnh: Quang Nam. |
Với video, story hoặc livestream, ảnh chụp màn hình thường chưa đủ. Nên quay lại toàn bộ quá trình từ lúc mở tài khoản, truy cập bài đăng đến khi phát phần bị sử dụng. Bản ghi cần thể hiện tên tài khoản, thời điểm phát, số người xem và sản phẩm được gắn nếu có.
Việc này đặc biệt quan trọng với TikTok Shop, Facebook Live và nội dung phát trực tiếp, bởi video có thể biến mất ngay sau khi kết thúc.
Giữ tập tin gốc, ghi nhận mức độ ảnh hưởng
Bên cạnh dấu vết trên nền tảng, chủ sở hữu cần giữ file gốc và các tài liệu phản ánh quá trình sáng tạo. Với ảnh, video, đó có thể là dữ liệu về thời điểm tạo file, file dựng, bản nháp, lịch sử chỉnh sửa hoặc hợp đồng với nhiếp ảnh gia, agency và người biểu diễn. Với bài viết, nên giữ bản thảo, lịch sử chỉnh sửa hoặc tài liệu giao việc.
Các số liệu phản ánh mức độ ảnh hưởng cũng cần được ghi nhận, như lượt xem, lượt tương tác, số đơn hàng, giá bán, quảng cáo đang chạy và doanh thu nếu có thể xác định. Những dữ liệu này giúp làm rõ việc tác phẩm bị sử dụng để thu hút khách, bán hàng hoặc mang lại lợi ích kinh tế cho bên đăng tải.
Sau khi tập hợp đầy đủ chứng cứ, người dùng mới nên gửi yêu cầu gỡ bỏ, khiếu nại bản quyền hoặc liên hệ với bên đăng lại. Nếu cảnh báo quá sớm, bài viết có thể bị xóa, tài khoản đổi tên hoặc các số liệu quan trọng không còn được ghi nhận.
Theo luật sư Lê Quang Vinh, một ảnh chụp màn hình đơn lẻ thường chưa đủ. Hồ sơ cần làm rõ tác phẩm thuộc về ai, xuất hiện ở đâu, do tài khoản nào đăng tải và gây ra ảnh hưởng gì. Đồng thời, vị chuyên gia này khuyến nghị nguyên tắc “bảo toàn trước, cảnh báo sau”.
|
| đơn lẻ chưa đủ để làm bằng chứng vi phạm bản quyền. Ảnh: 9to5Mac. |
Cũng tại tọa đàm, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch VACD, nhận định hành vi xâm phạm quyền tác giả trên không gian mạng đang diễn ra ngày càng nhanh, tinh vi và khó kiểm soát. Trong bối cảnh một tác phẩm có thể bị sao chép và phát tán chỉ trong vài giây, người dùng và doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hồ sơ, quy trình và phương án xử lý từ trước.
Việc chuẩn bị sớm không ngăn được mọi hành vi sao chép, nhưng có thể quyết định khả năng chứng minh quyền sở hữu và bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp xảy ra.
