Giới sưu tầm đĩa DVD và CD đang phải đối mặt với làn sóng hư hỏng hàng loạt trên các thiết bị lưu trữ của mình, bất chấp lời hứa hẹn từ các nhà sản xuất về độ bền lên đến hàng chục năm nếu được bảo quản đúng cách.
Sự cố xảy ra ngay ở cấp độ cấu trúc vật lý, kéo theo nguy cơ biến vô số dữ liệu vô giá thành “mây khói” mà không cách nào khôi phục.
“Lời hứa vĩnh cửu” sụp đổ
Đĩa CD và DVD hóa ra chẳng phải là “két sắt” lưu trữ dữ liệu dài hạn như người ta từng tưởng. Theo chuyên trang công nghệ Tom’s Hardware , giới sưu tầm đĩa quang đang đồng loạt lên tiếng về tình trạng xuống cấp nhanh chóng của các phương tiện này, dù trên lý thuyết, chúng phải “sống khỏe” qua nhiều thập kỷ.
Thống kê từ trang Digital Archivist cho thấy các loại đĩa đúc (đĩa ghi dữ liệu gốc từ nhà máy) có thể đọc được sau 20 năm, thậm chí một số dòng đĩa chất lượng cao đủ sức lưu trữ dữ liệu lên đến một thế kỷ. Đối với đĩa tự ghi tại nhà, tuổi thọ trung bình rơi vào khoảng 20 năm. Đáng ngại hơn, những chiếc đĩa trắng chưa qua sử dụng sẽ bắt đầu thoái hóa chỉ sau 2 đến 5 năm nếu cứ để trống mà không ghi dữ liệu.
Đáng chú ý, tình trạng thoái hóa lần này không xuất phát từ việc trầy xước hay hỏng lớp dữ liệu — nguyên nhân vốn dĩ quen thuộc nhất làm hỏng đĩa. Lần này, chính phần thân đĩa bằng nhựa bắt đầu xuất hiện các vết rạn nứt rồi tự vỡ vụn.
Thủ phạm bất ngờ từ cách bảo quản
Tom’s Hardware phân tích rằng sự cố đĩa hỏng hàng loạt rất có thể xuất phát từ chính thói quen cất giữ của người dùng. Hầu hết những người chơi đĩa quang đều nằm lòng quy tắc tránh ánh nắng trực tiếp, thế nhưng thứ “bóp chết” chiếc đĩa của họ lần này lại không phải là ánh mặt trời.
Không ít người có thói quen cất giữ đĩa trong các hộp chuyên dụng hoặc xấp đĩa dạng ống (tulip/tuba), vốn sử dụng các tấm lót ngăn cách bằng nhựa hoặc mút xốp. Các chuyên gia nhận định, dù các tấm lót này bảo vệ đĩa khỏi va đập vật lý rất tốt, nhưng bản thân chúng lại âm thầm bốc hơi ra các hợp chất amoniac — chất hóa học có khả năng ăn mòn và phân hủy lớp nền nhựa polycarbonate của đĩa.
Trong một số trường hợp khác, thủ phạm không phải là hộp đựng mà lại xuất phát từ chính sự “chăm sóc quá đà” của chủ sở hữu. Thị trường hiện có vô số sản phẩm vệ sinh đĩa quang, bao gồm các loại kem làm sạch và dung dịch đánh bóng chuyên dụng. Tom’s Hardware cảnh báo rằng các hóa chất này cũng có thể giải phóng khí độc hại, trực tiếp làm hỏng cấu trúc nhựa polycarbonate.
Thực tế này đã được xác nhận qua phản hồi từ một người dùng từng mua dung dịch đánh bóng đĩa. Người này cho biết ông đã chăm chỉ lau chùi và đánh bóng bộ sưu tập đĩa của mình để giữ chúng luôn như mới. Tuy nhiên, chính hành động đó lại dẫn đến phản ứng hóa học khiến lớp nhựa polycarbonate bị rạn nứt hoàn toàn.
Bị đẩy về phía bãi rác lịch sử
Theo Tom’s Hardware , hiện tượng rạn nứt lớp nền polycarbonate là “án tử” đặc biệt nghiêm trọng đối với đĩa CD truyền thống. Lý do là vì dòng đĩa này chỉ được cấu tạo từ một lớp nhựa polycarbonate duy nhất.
Xét ở khía cạnh này, đĩa DVD — thế hệ ra đời sau — lại tỏ ra kiên cố hơn hẳn. Mặc dù có độ dày tương đương CD, cấu trúc của DVD thực chất bao gồm hai lớp polycarbonate mỏng ép lại với nhau bằng một loại keo dán chuyên dụng. Thiết kế hai lớp gia cường này giúp đĩa DVD có độ bền và khả năng chịu lực tốt hơn.
Trong thế giới công nghệ hiện đại, CD và DVD từ lâu đã trở thành những món đồ “vintage” và gần như vắng bóng khỏi đời sống thường nhật. Chúng nhanh chóng bị thế chỗ bởi thẻ nhớ, ổ cứng USB với tốc độ đọc ghi vượt trội, rồi sau đó là sự bùng nổ của các dịch vụ lưu trữ đám mây.
Thế nhưng, trong giai đoạn 2025–2026, làn sóng tìm mua CD và DVD bất ngờ dội ngược trở lại. Người dùng bắt đầu mệt mỏi với các gói dịch vụ đăng ký trả phí định kỳ, trong khi tại Nga, nhu cầu mua đĩa vật lý lại tăng vọt do các sự cố gián đoạn Internet diễn ra thường xuyên.
Mới đây nhất, Sony càng như “đổ thêm dầu vào lửa” khi tuyên bố vào tháng 7/2026 rằng tập đoàn này sẽ tiến tới khai tử hoàn toàn việc phát hành game đĩa vật lý cho hệ máy PlayStation. Động thái này ngay lập tức khiến giá đĩa game đúc sẵn trên thị trường secondary tăng phi mã, áp dụng cho cả các dòng máy PlayStation mọi thế hệ lẫn đối thủ Microsoft Xbox.
